Mustafa Kemal’in Amasya’ya Gelişi ve Faaliyetleri…

Padişah ve Hükümet işgalcilerin elinde esir vaziyettedir. Bu kötü vaziyete çare bulmak için sizlerle iş birliği yapmaya geldim. Hep beraber aziz vatanımızı ve istiklalimizi kurtarmak için bütün gayretimizle çalışmak zorundayız.


Mustafa Kemal’in Amasya’ya Gelişi ve Faaliyetleri…

Mustafa Kemal Paşa her gittiği veya telgrafla ulaştığı yerde milli bir cemiyetin kurulmasını istiyordu. Amasya mutasarrıfına 28 Mayıs’ta çektiği telgrafta aynı isteğini bildirmesi üzerine mutasarrıf sancağın ileri gelenlerine durumu anlatmıştı.  Amasyalılar da daha önce kurmuş oldukları Müdafaa-i Milliye Cemiyeti’ni genişletmeyi ve bir miting düzenlemeyi kararlaştırdılar. Fakat Mustafa Kemal’in Amasya’ya geleceği haberi üzerine miting ertelenerek bir karşılama töreni hazırlandı.

‘’Mayıs 1919 ortalarında içlerinde komutan Solter’in de bulunduğu İngiliz askerleri Amasya’ya geldiler. Solter kendilerini Hükümet Köprüsünde karşılayan Komiser İsmail Bey’e mutasarrıfın nerede olduğunu sorarak otomobilinden inip mutasarrıfın odasına gitti. İngiliz askerlerinden bazıları Hükümet Konağını kontrol altına alır, birkaçı ise saat kulesinin kapısını kırarak, kulede dalgalanan Türk bayrağını indirip yerine İngiliz bayrağını çektiler.

Bu haberi duyan Amasyalılar saat kulesi etrafında toplanmaya başlayarak İngilizleri protesto ettiler.

Gelenler arasında Müftü Hacı Hafız Tevfik Efendi, Kadı Ali Himmet Efendi, Hoca Bahaddin Efendi ve Vaiz Abdurrahman Kamil Efendi de vardı. Bu esnada bir uğultu ve ardından çıkan fırtına kuledeki İngiliz bayrağını parçalayarak Yeşilırmak üzerine atar. İngiliz askerleri ise kaçarak Hükümet konağına sığınırlar ve Amasya halkı tekbir sesleriyle Türk bayrağını tekrar göndere çekerler. Mutasarrıfın odasında bulunan Solter bu gelişmeler sonrasında askerlerini yanına alarak şehri terk eder.’’

Amasya’da yaşanan bayrak olayından yaklaşık bir ay sonra 12 Haziran 1919 Perşembe günü Mustafa Kemal Paşa kurmayları ile birlikte Amasya’ya geldi.  

Geleceği önceden bilindiği için sabahın erken saatlerinden itibaren Gezirlik denilen mevkie ramazan ayı olmasına rağmen karşılamaya gidildi. Kendisini karşılamak üzere 5. Kafkas Fırkası askerleri ve Amasya’nın ileri gelenleri de hazır bulundu. Bunlardan Hacı Hafız Tevfik Efendi Mustafa Kemal’e “Çanakkale’den sonra şimdi de vatanı ikinci defa kurtarmayı ahdettiniz, her anı endişeler içindeki yurda halâsı nasip kılacak himmete giriştiniz. Hoş geldiniz, sefalar getirdiniz, hizmetiniz payidar olsun! Paşa hazretleri Amasya gaye ve hedeflerinizin istihsali yolunda sizin yanınızdadır. Emin ve müsterih olun!” dedi.

Mustafa Kemal Paşa  ve beraberindeki heyete en sıcak karşılama Amasya halkı tarafından yapıldı. Çünkü Amasya Müftüsü Hacı Hafız Tevfik Efendi; imam, vaiz ve eşraftan heyetin en güzel şekilde karşılanmasını ve ağırlanmasını istemişti.

Karşılama sonrasında Mustafa Kemal Paşa, halkla birlikte yaya olarak hükümet binasına giderek mutasarrıf vekili Mustafa Bey’in makamına geçti.

Burada bulunan Amasyalılara hitaben şu konuşmasını yaptı;

‘’Aziz Amasyalılar!…

Padişah ve Hükümet işgalcilerin elinde esir vaziyettedir. Bu kötü vaziyete çare bulmak için sizlerle iş birliği yapmaya geldim. Hep beraber aziz vatanımızı ve istiklalimizi kurtarmak için bütün gayretimizle çalışmak zorundayız.

Efendiler İzmir’in daha sonra Manisa ve Aydın’ın işgali, gelecekteki tehlikeyi daha açık göstermiştir. İşgal ve ilhak gibi hadiseler asil milletimizin kalbini parçalıyor. Memleketimizin tamamen muhafazası için mitingler yaparak milli heyecanı çok canlı göstermek lazımdır. Tahammülü imkânsız olan bu acıklı vaziyet karşısında derhal bir teşkilat kurmak ve büyük devletlerin mümessillerine tesirli telgraflar çekmek lazımdır.

Amasyalılar, burası Havzadan ötesi Pontus oluyor. Sivas’tan doğusu Ermenistan’a katılıyor. Memleket İngiliz mandası altına giriyor. Tarihi büyük bir millet böyle bir esareti kabul etmez. Milletimizin tarihi şerefi vardır.

Muhterem Amasyalılar..

Memleketin her tarafında ateşli çalışmalar başladı. Türk vatanseverlerinin gayretiyle garp memleketlerimizde milli cepheler kuruldu. Cenupta Fransızlarla el birliği yapan Ermenilere karşı bir Adana cephesi teşkil edildi. Kuvvetli çetelerimiz Fransız ve Ermenilere saldırmaya başladı. Erzurum’da Ermenilerle mücadele başlamıştır. Amasyalılar ne duruyorsunuz! Burada da mutlaka her türlü haklarımızı korumak üzere bir (Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ) kurmalıyız.

Amasyalılar, Düşmanlarımızın Samsun’dan yapacağı herhangi bir huruç hareketine karşı çarıklarımızı çekecek, dağlara çekilecek, vatanı en son kayasına kadar müdafaa edeceğiz. Allah milletimize mağlubiyeti gösterirse bütün evlerimizi mallarımızı ateşe verecek ve bu aziz vatanı bir harabeye çevirerek boş bir çöl halinde düşmana bırakacağız.

Amasyalılar hep birlikte yemin edelim…”

Amasyalılar Mustafa Kemal Paşa’nın bu konuşmasına hep birlikte “Emirlerinizi bekliyoruz Paşam!” cevabını verdiler. Mustafa Kemal Paşa ise Amasyalılara “sağ olun Amasyalılar, zaferi kazanacağız, vatan kurtulacaktır” dedi..

Mustafa Kemal Paşa, bu konuşmasından sonra kurmayları ve şehrin ileri gelenleri ile birlikte kendisine çalışma mekânı olarak tahsis edilen Saraydüzü Kışlası’na geldi.

Amasya’da kaldığı sürede 5. Kafkas Tümeni’nin karargâhı olan bu kışlada ikamet etti.

Amasya Genelgesi de bu binadan bütün yurda duyuruldu.

Ertesi gün Cuma olduğundan Sultan Bayezid Camii vaizi Abdurrahman Kamil Efendi’ye Cuma vaazında bahis edilecek konuları belirten bir not gönderdi. O gün kendisi de Bayezid Camii’ndeki vaazı dinlemek için Cuma namazına gelerek caminin sol kayyımlığında oturdu.

Mustafa Kemal Paşa’nın Amasya’da ilgilendiği konuların başında burada bir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ni kurmak vardı. Çünkü halkın bir cemiyetin çatısı altında teşkilatlanarak haklarını savunması temel amaçlardandı. Böylece halk kendi varlığına sahip çıkarak geleceğini belirleme yetkisinin kendisine ait olduğunun bilincine varacaktı.

Bu yapılanma milli hâkimiyet düşüncesinin temelini oluşturduğu gibi, Amasya Genelgesi’nin de özünü teşkil etmiştir.

Amasyalılar bu düşünce istikametinde 14 Haziran’da Müdafaa-i Milliye Cemiyeti’nin adını değiştirerek Müdafaa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti yaptılar. Başkanlığına Müftü Hacı Hoca Tevfik Efendi getirildi. 16 Cemiyet kısa zamanda Amasya’nın ilçe ve bucaklarında şubeler açmış ve en faal üyelerini de gençler oluşturmuştur.

Amasya’daki gelişmelerden çok memnun olan Mustafa Kemal Paşa bu olumlu havadan yararlanmak düşüncesiyle daha önce planlanan ancak ertelenen mitingin yapılmasını istedi. Bu arada 19 Haziran 1919 tarihinde Hüseyin Rauf (Orbay) Bey ile Ali Fuat Paşa birlikte Amasya’ya geldiler.

Bu buluşma aynı akşam Erzurum’daki Kazım Karabekir Paşa’ya bildirildi.

20 Haziran 1919 günü Amasya Müdafaa-i Hukuk-u Milliye Cemiyetinin düzenlediği miting yapıldı. Aynı gün Bayezıd camiinde şehitler için okunan mevlid-i şeriften sonra kılınan Cuma namazının ardından çok heyecanlı olan halk miting meydanında toplandı.

Mustafa Kemal Paşa’nın ve Vaiz Abdurrahman Kamil Efendi’nin konuşmaları halk üzerinde büyük etki oluşturdu. Vaiz Efendi konuşmasında Amasyalılar adına, Mustafa Kemal Paşa’ya “Vatan ve Milletimizin refah yolunu buluncaya kadar sizlerle elbirliği yapacağımıza söz veriyoruz.” dedi.

Mustafa Kemal Paşa, Amasya’dan vatanın diğer bölgeleri ile irtibatını devam ettirdiği gibi görevli komutanlarla haberleşmeyi de sürdürdü.

İstanbul Hükümeti Rahatsız

Anadolu’daki bu faaliyetlerden rahatsızlık duyan İstanbul Hükümeti adına Dâhiliye Nazırı Ali Kemal Bey 17 Haziran 1919’da vilayet ve mutasarrıflıklara gönderdiği genelgede Mustafa Kemal Paşa’yı hedef göstererek, “yapılan bu faaliyetlerin önünü almak için ne lazımsa yapmaktan çekinmeyiz” dedi.

Mustafa Kemal’in İstanbul Hükümetine Cevabı

Buna karşı Mustafa Kemal Paşa, milletin istiklali uğruna verilen mücadeleye karşı yapılan her türlü hareketin şiddetle karşısında olacağını açıkça ifade etti.


Erkan Bozkurt
Araştırmacı Yazar

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yazı Formatı Seçiniz
Basit Test
Bilgiyi kontrol etmek isteyen doğru ve yanlış cevaplı sorular dizisi
Anket
Karar vermek veya görüş belirlemek için oylama yapmak
Serbest Yazı
Yazılarınıza Görseller Bağlantılar Ekleyebilirsiniz
Liste
Klasik İnternet Listeleri
Video
Youtube, Vimeo veya Vine Kodları
Ses
Soundcloud veya Mixcloud İçerikleri
Görsel
Fotoğraf veya GIF
GIF
GIF Formatı